Мақалада Каспий теңізі акваториясындағы мұнай төгілуін модельдеудің теориялық
және практикалық аспектілері қарастырылады. Әр түрлі табиғи және антропогендік
факторлардың әсерінен мұнай дақтарының траекториясы мен өзгеруін тиімді болжай
алатын сандық модельдерді жасауға ерекше назар аударылады. Мұндай модельдердің
дәлдігі көбінесе енгізілген мәліметтердің толықтығы мен сенімділігімен анықталады:
метеорологиялық (желдің жылдамдығы мен бағыты, ауа температурасы), гидрологиялық
(ағымдар, судың температурасы мен тұздылығы, толқындық белсенділік), сондай-ақ
мұнайдың физикалық-химиялық сипаттамалары (атап айтқанда, API шкаласы бойынша
тығыздық). Модельдеуде мұнайдың таралу процесінде оның қасиеттерін өзгертетін
булану, эмульсия, дисперсия, фотохимиялық тотығу және тұндыру процестері де маңызды
рөл атқарады. Авторлар мұнайдың ластануын анықтауда және модельдеу нәтижелерін
валидациялауда қашықтықтан зондтау мен спутниктік технологиялардың маңыздылығын
атап көрсетеді. Мұндай әдістердің қымбаттығына қарамастан, олар мониторингтің
жеделдігі мен ауқымдылығын қамтамасыз етеді. Мақалада Қашаған мұнайының мінез-
құлқының ерекшеліктері және Каспий теңізінің солтүстік бөлігіне тән мұз
құбылыстарының ластанудың таралуына әсері қарастырылған. Мұнай өнімдерінің
тасымалдануына әсер ететін теңіздің әртүрлі бөліктеріндегі айналым процестеріне
сипаттама беріледі. Жүргізілген талдау нәтижесінде авариялық төгілулер жағдайында
болжау және шешім қабылдау тиімділігін арттыру үшін сандық модельдеуді далалық
бақылаулармен біріктіру қажеттілігі негізделеді. Алынған тұжырымдар экологиялық
мониторинг, стратегиялық жоспарлау және мұнаймен ластануы жағдайында зиянды
азайту
